MÜLKİ İDARİ SINIRLARIN SAYISALLAŞTIRILMASI PROJESİ


“Türkiye’de Mülki İdari Sınırların Yönetilmesi” ne dair coğrafi veri tabanlı bir bilgi sisteminin oluşturulması amaçlı “İDARİ SINIRLARIN GÜNCELLENMESİ VE SAYISALLAŞTIRILMASI” Projesi Hakkında

Mülki İdari Birim; ilgili mahalli idari yönetim biriminin yetki, görev ve sorumluluk alanlarını belirleyen, sınırlardan oluşan, bir ülkenin veya ilgili bölgenin daha etkili yönetilebilmesi için ortaya çıkmış kavramdır. Türkiye’nin idari yapılanmasında hiyerarşik olarak tanımlanması, bölgesel istatistik birimleri sınıflandırması ve diğer kurumsal sorumluluk alanlarını içermektedir.

Her idari birim toprak üzerinde bir sınır içinde kurulmakta ve bulunmaktadır. İdari birimlerin sınırları aynı zamanda merkezi idarenin taşra teşkilatının (il ve ilçe müdürlükleri) ve mahalli idarelerin (il özel idaresi, belediye ve köy) yetkilerini kullanacağı ve ilgili kamu hizmetlerini yürüteceği sınırlardır. Bir belediye kendi sınırları içinde mahalli ihtiyaçları karşılamakta, kolluk birimleri ve adli hizmetler yine idari birim sınırlarına göre yürütülmektedir. Ayrıca gerek yerelde gerekse merkezi düzeyde yapılacak bazı planlamalar için idari sınırların belirgin ve değişmez noktalardan geçirilerek belirlemesi çok önemlidir. İdari sınırlar doğru bir şekilde tespit edilmezse, uyuşmazlıkların çözümünde adli kurumlar arasında, hizmetlerin yürütülmesinde ise ilgili idari kurumlar arasında karmaşa doğabilmektedir. Bilhassa yüz ölçüm hesapları, arazi varlığı ve mekâna bağlı bazı istatistiki verilerin net ve kabul edilebilir hata payı ile üretilmesi için idari sınırların mutlaka sayısal nitelikte coğrafi referans bilgileri olarak önceden bilinmesi gerekmektedir. Nitekim Kalkınma Bakanlığının 75 nolu Eylem Planı kapsamında yapılan çalışmada, idari sınır verisi, kamu kurumlarınca en çok talep edilen kamusal veri olarak tespit edilmiştir.

Türkiye’de mülki idari sınırlar yasal olarak kaynağını, başta “5442 sayılı İl İdaresi Kanunu” olmak üzere, Köy Kanunu, İl İdaresi Kanunu, Belediye Kanunu ve Büyük Şehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkındaki Kanun’dan almaktadır. Ülkemizde idari sınır kayıtları bu yasalar çerçevesinde oluşturulmuş ve oluşturulmaktadır. Bu kapsamdaki tüm iş ve işlemler, İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğünce yürütülmektedir.

İdari sınır kayıtlarının oluşturulması Cumhuriyetin ilk yıllarına dayanmaktadır. Günümüzden yaklaşık 80-90 yıl önce oluşturulan idari sınır kayıt ve krokileri teknik açıdan uygulanabilirliği son derece düşüktür. Yazılı kayıt olarak tanımlanması gereken bu belgeler incelendiğinde; anlaşmazlık problemi, aynı bölgelerin birkaç idari sınır içerisinde kalması, yeteri kadar ayrıntı içermemesi, eski kayıtlar olması sebebiyle bazı sınır noktalarının coğrafi olarak bilinmemesi gibi çeşitli sorunlarla karşılaşılmaktadır. Bu sebeple idari sınır kayıtlarındaki belirsizlikler sınır anlaşmazlıklarının çözümünde yetersiz kalmakta, hatta zaman zaman varlığı sorun haline gelmektedir.

İdari sınırlarda yaşanan teknik sorunların yanı sıra, idari açıdan yanlış verilen kararlar sonucu gerçekleştirilen mülki ayrılma ve birleşmeler, köy kurulması ve kaldırılması sonucu ortaya çıkan problemler de sorunun diğer bir boyutudur. Özellikle bu tür mülki ayrımlarda ortak alanların (orman, mera, yayla vs.) paylaşımında öngörülemeyen idari hatalı kararlar alınmakta, bu durum yıllar süren hukuk mücadelelerine yol açmaktadır. İdari sınır kayıtlarının zemin uygulamasının yapılıp sayısal hale getirilmemesi ile günümüze kadar sorumlu kurumlar tarafından yeterli teknik arşivler oluşturulamamıştır. Başta kadastro teşkilatları olmak üzere, kamu kurumları kendi içinde yaptıkları çalışmalar ile idari sınırları sayısal hale getirmeye çalışmışlardır. Ancak bu çalışmalar birbirinden bağımsız ve hukuki geçerliliği bulunmamaktadır.

Dünya’daki gelişmelere paralel olarak ülkemizde de coğrafi bilgiye olan ihtiyaç sürekli artmaktadır. Farklı kurum ve kuruluşlar tarafından çeşitli yöntemlerle, farklı nitelikte coğrafi bilgi/veri üretimi yapılmaktadır. Bu durum tekrarlı üretimlere, dolayısıyla ulusal kaynak israfına yol açmaktadır. Ulusal düzeyde eşgüdümü sağlamak amacıyla Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi (TUCBS) oluşturulmuştur. Bu sistemin temel veri temalarından biri idari sınırlardır ve günümüzde en çok talep edilen veridir. Bu sebeple Türkiye’nin e-devlet politikası açısından da idari sınırların temsil yeteneğinin artırılması ve sayısal niteliğe kavuşturulması gerekmektedir. Bu amaç doğrultusunda öncelikle Türkiye’deki idari sınır sorunları teknik, hukuki ve idari yönüyle ele alınarak coğrafi bilgi tabanlı bir mülki idari sınır yönetişim sistemine ihtiyaç vardır.

“İdari Sınırların Güncellenmesi ve Sayısallaştırılması” projesin temel amacı; günümüzde geçerli olan coğrafi bilgi üretim-yönetim sistem ve haritalama tekniklerine uygun şekilde idari birim sınırları ve merkezlerine sayısal nitelik kazandırıp, etkin bir veri tabanı oluşturmaktır. Böylelikle ülke genelinde tüm mülki idari birim merkezleri ve sınırları koordinatlı bir şekilde tarif edilebilecek ve zaman içinde belirginliğini ve değişmezliğini kaybetmeyecektir. Proje ile sayısal sınır verileri elde edilecek ve bu veriyi talep eden kurum ve kuruluşlara, proje kapsamında kurulacak coğrafi bilgi sistemi üzerinden paylaşım sağlanacaktır.

Proje kapsamında İller İdaresi Genel Müdürlüğü’nce yapılacak çalışmalarda kullanılmak üzere mevcut durumun tespit edilmesi/değerlendirilmesi, projenin gerçekleştirilmesinde ihtiyaç duyulan bilgi ve verilerin ortaya çıkarılması, projenin uygulanmasında yaşanabilecek olumlu veya olumsuz tarafların anlaşılması için konuyla ilgili aktörlerin katılacağı toplantıların gerçekleştirilmesi ve bu toplantılar sayesinde bilgi paylaşımı/aktarımı sağlanacaktır.

Bu bağlamda projenin uygulanabilirliği test edilecek ve uygulamada yaşanacak sorunlara ilişkin öngörüler tespit edilecektir. Ayrıca yapılacak analiz çalışmaları sonucunda idari sınırların sayısallaştırılması için Pilot Çalışma yapılması ve fizibilite raporu hazırlanması planlanmaktadır. Fizibilite sonucunda projenin hayata geçirilmesi ile bu veriyi talep eden kurum ve kuruluşlara, bir bilgi sistemi üzerinden paylaşım sağlanacaktır. Kısaca, Mülki İdare Sınırları (MİDAS) Coğrafi Bilgi Sistemi olarak adlandırılabilecek, internet üzerinden her türlü mülki idare sınır ve merkez bilgilerinin yönetilip sunulacağı online bir e-devlet hizmeti de devreye alınmış olacaktır. Proje ile öncelikle; sorunun tanımı ve çözümü, projenin nihai amacı, çalışma yönteminin belirlenmesi netlik kazanarak, 2018 yılında gerçekleşmesi planlanan teknik ve mevzuat çalışmalarının dayanakları ve gerekçeleri ortaya konulmuş olacaktır.

Proje ile elde edilen sonuçlar ile ülke genelinde kamu hizmetlerinin yürütülmesinde, merkezi ve yerel planlamaların yapılmasında ve istatistiki verilerin üretilmesinde etkinliği ve verimliliği artırarak yeni bir e-devlet uygulaması toplum hizmetine sunulmuş olacaktır. Bu bağlamda proje ile sağlanacak temel avantajlar özetle aşağıdaki gibidir;

  • Türkiye’nin sağlıklı bir sayısal mülki idari bölümler haritası elde edilecektir.
  • Proje ile yerel idarelerde kabul edilen birimlere ait merkez ve sınır bilgileri, merkezi idareyle ortak bir veri tabanında paylaşılarak, uygulamada tek elden yürütülen entegre bir sınır envanteri oluşturulacaktır.
  • İl, İlçe, Köy, Belediye ve Mahalle yönetim alanlarının gerçek yüzölçümleri ve arazi varlıkları, nüfus yoğunlukları kolayca hesaplanıp, bir standart veri yapısı sağlanmış olacaktır.
  • Tartışmalı idari sınırların sebep olduğu teknik, hukuki ve idari sorunların tespiti, yönetimi ve çözümüne yardımcı olacak ortak bir coğrafi veri tabanı ile envanter bilgilerine etkin erişim sağlanacaktır.
  • “İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflamasına” göre; Düzey 3 olarak kabul edilen 81 ilden sonra, Düzey 4’lere (ilçelere), Düzey 5’lere (köy ve mahalle vd) göre baz alınarak her türlü mekânsal planlama için sağlıklı analizler yapılabilecektir.
  • Ülkemizde her geçen gün artan bir ihtiyaç olarak gündemdeki yerini koruyan sayısal sınır verisinin üretilmesinde yaşanan gecikmeler, bu eksikliği bir pazar olarak gören firmaların herhangi bir resmiyeti olmayan sınır verisini üretmesine neden olmaktadır. Ayrıca ilgili kamu kurum ve kuruluşları da kendi görev alanlarında kullanmak üzere yine idari sınır verisi üretmektedir. Bu bağlamda ülkemizde aynı il veya ilçenin birden fazla üretilmiş mükerrer sınırları olabilmektedir. Resmi ve sayısal sınır verisinin üretilmesi bu bağlamda kurumlar arası standart-referans temel altlık verisini sağlayacağı gibi kamu kaynaklarının israfını da önleyecektir.
  • 2015-2018 Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı ve 2016-2019 Ulusal e-Devlet Stratejisi ve Eylem Planındaki belirlenen hedeflere ulaşılmasında ve Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sisteminin (TUCBS) kurulmasında çok önemli katkılar sağlayacaktır.
  • TUCBS çalışmaları kapsamında, idari sınır verisi ihtiyacı olup, bu verinin bulunmaması dolayısıyla bir şekilde temin eden veya kendi görev alanı kapsamında kullanmak için imkânları ölçüsünde sınır verisi üreten/ihtiyacı olan birçok kurum bulunmaktadır. Bu kurumlardan bazıları aşağıda sıralanmıştır;
    • Millî Savunma Bakanlığı Harita Genel Komutanlığı
    • İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü
    • İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü
    • İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü
    • İçişleri Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığı
    • İçişleri Bakanlığı Sahil Güvenlik Komutanlığı
    • Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü
    • Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
    • Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü
    • Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü
    • Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü
    • Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü
    • Orman ve Su İşleri Bakanlığı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü
    • Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolları Genel Müdürlüğü
    • Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
    • Kalkınma Bakanlığı
    • Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
    • Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı
    • Türkiye İstatistik Kurumu
    • Vd.

İLETİŞİM

Her türlü soru, görüş ve öneriniz için...

T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI İLLER İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ